|
VITAMIN |
ISLEVI |
YETERSIZLIK |
FAZLALIK |
GEREKSINIM |
KAYNAKLARI |
NOT |
RISK |
|
A
Vitamini |
Görme Büyüme Enfeksiyonlara karşı
direnç sağlar. Üreme
Deri, akciğer, mesane
kanserlerini önler. Epitel dokunun
korunmasını sağlar. |
Gece
körlüğü Körlük Bitot
lekesi Kuru – sert
deri Büyüme
geriliği Diş
çürümeleri İshal Enfeksiyonlar
Ülser – emilim
bozuklukları |
Baş
ağrısı Bulantı Dudakların
çatlaması Kuru – kaşıntılı
deri Bulanık
görme Saç
dökülmesi Karaciğer
bozukluğu Kemik ve eklem
ağrısı Düşük, sakat
doğum |
5000
IU veya 800 – 1000 μ
RE veya 9 μg / kg /
g |
A
Vitamini :
Balık, yumurta sarısı,
karaciğer, kırmızı et, süt, yoğurt, tereyağı β-karoten
: Havuç, kayısı, tatlı
kabak, kavun, şeftali, ıspanak, brokoli, tere, maydanoz, dereotu, roka,
|
Hayvansal gıdalarda
bulunur. Antioksidanttır. Ön maddesi
β-karoten gerektiğinde
A vitaminine çevrilir. Yüksek dozda alınan
β-karoten toksik değil. |
Kötü
beslenenler Kurşun ve asbest gibi
toksik maddelerle çalışanlar Şeker
hastaları |
|
D
Vitamini |
Kalsiyum
metabolizmasını düzenler. Deride D vitamini
oluşumunu sağlar. Bağırsak ve böbrekten
kalsiyum emilimini , Vereme karşı bağışıklığı
arttırır. Kemiklerden kana
kalsiyum geçişini sağlar. Güçlü kemik ve diş
oluşumu sağlar. Kalın bağırsak, kemik,
deri, meme kanserlerini önler. |
Raşitizm - Rikets
(çocuklar) Osteomalasia
(yetişkinler) Kemiklerde şekil
bozukluğu KBY’de renal
osteodistrofi Hipoparatroidizm |
Zehirlenme Hücre ölümü (organlarda
Ca birikir) Deri kanseri riski
artar. Hiperkalsemi Hiperkalsiüri Yumuşak dokularda
kalsiyum birikimi Geri dönüşümsüz böbrek
ve kardiyovasküler bozukluklar |
200 - 400
IU veya
5 – 10
μg |
Güneş Yağlı
balıklar Yumurta
sarısı Peynir
Anne
sütü Süt Margarin |
Isıya, oksidasyona,
alkali ve aside dayanıklıdır. |
Alkolikler Böbrek yetersizliği
olanlar Güneşten yeterince
yararlanamayanlar Balık ve süt ürünlerini
yeterince tüketmeyenler |
|
E
Vitamini |
Kalp hastalığı,
katarakt ve çeşitli kanserlere karşı koruyucudur. Bağışıklık sistemini
güçlendirir. Kasları
onarır. Toksik maddelerin
etkisinden korur. A vitamininin
emilmesine yardımcı O2 kullanımında
artış Kırmızı kan hücre
yapımı Hava kirliliğine karşı
korur. |
Kansızlık Yorgunluk İsteksizlik Kas
zayıflığı Konsantrasyon
eksikliği Cinsel performansta
azalma Prematürelerde
alyuvarların parçalanması (hemolitik anemi) Körlük |
A vitamini depolarını
boşaltır K vitamini ve bazı
hormonların metabolizmasını bozar ve kanamalara yol
açabilir. |
8 mg (Kadın) 10 mg
(Erkek) |
Bitkisel
yağlar Yağlı
tohumlar Yeşil yapraklı
sebzeler Yumurta Karaciğer Kepeği ayrılmamış
un |
Antioksidanttır. |
Yaşlılar Alkolikler Hipertiroidi
olanlar Malabsorbsiyonlu
kişiler |
|
K
Vitamini |
Kan
pıhtılaşması Kemiklerin
mineralizasyonu Kırıkların
iyileşmesi |
Kanama Burun
kanamaları İdrarda kan
görülmesi Deri altında mavi –
siyah noktalar görülebilir. |
Kızartı Kaşınma Yüzde ateş
basması Karaciğer
bozukluğu Hemolitik
anemi Hiperbilirubinemi |
65
μg |
Sebzeler (özellikle
yeşil yapraklılar) Kuru
baklagiller Meyveler Kuruyemişler Balık Et (başta
karaciğer) Yumurta Süt
ürünleri İnsan
sütü |
Isıya, ışığa ve
oksijene dayanıklıdır. UV’ye
hassas |
Aşırı
kanamalarda Emilim
bozukluğu ÇDKD’le
beslenme Uzun süreli antibiyotik
alımı Warfarin
kullanımı Damar yoluyla
beslenme |
|
B1
Vitamini (Tiamin) |
Şekerin enerjiye
dönüşmesine yardımcıdır. Sinir sisteminin
çalışması Alyuvarların
oluşmasında rol alır. İskelet kasının
korunmasında rol alır. |
İştah
kaybı Yorgunluk Bulantı Kusma Depresyon Sinir ve sindirim
sistemi sorunları Ödem Kol ve bacaklarda
şişme Beri – beri
hastalığı |
Saptanmamış |
1.1 – 1.5
mg veya 0.5 mg / 1000
kkal. |
Et Tahıllar Yağlı
tohumlar Kuru
baklagiller Bira
mayası Kepekli tahıl ve
ürünleri Ay
çekirdeği |
Isıya çok
duyarlıdır. Alkalide hızla yapısı
bozulur. Alkol emilimini
azaltır. Antagonistleri: Çiğ balık, çay,
kahve, kırmızı lahana vb |
Yaşlılar DKD’le
beslenme Ağır işlerde çalışanlar
Alkolikler
Çok kahve
içenler Uzun süre diyalize
giren hastalarda Uzun süre enteral
beslenen hastalarda |
|
B2
Vitamini (Riboflavin)
|
Büyüme Doku
yenilenmesi Enerji metabolizmasında
rol alır. B6 Vitamininin aktif
formuna çevrilmesi TCA’da rol
alır. ETS’de elektron
taşıyıcısıdır. |
Burun ve ağız
kenarlarında yaralar Dil – dudakta
çatlama Göz kenarlarında
kızarma Göz damarlarında
genişleme Büyüme
geriliği Anemi Deride kaşıntı ve
soyulma Baş
dönmesi Uykusuzluk Yorgunluk |
Saptanmamış |
1.3 – 1.7 mg
veya 0.6 mg / 1000
kkal. |
Et Karaciğer Balık Yumurta Süt Yoğurt Peynir Yeşil yapraklı
sebzeler Kuru
baklagiller Maya
Zenginleştirilmiş
tahıllar |
Isıya tiamin kadar
olmasa da duyarlıdır. Işığa çok
duyarlıdır. Floresan özelliği
vardır. Alkol emilimini
azaltır. |
Sürekli egzersiz
yapanlar DKD’le
beslenme Alkolikler Süt tüketimi az olan
toplumlarda Gebelik, emziklilik ve
büyüme çağında Oral kontraseptif
kullananlarda |
|
Niasin |
Protein ve yağın
vücutta yapımı ve kullanımı DNA
oluşumu Deri, sinir ve sindirim
sisteminin sağlıklı olması Kan kolesterolünün
düşürülmesine yardımcıdır. Karbonhidratlardan
enerji sağlanması Folik asit ve demirin
indirgenmesi |
Sinir ve sindirim
sistemi bozuklukları Kas zayıflığı,
yorgunluk Depresyon Baş
ağrısı Hafıza
kaybı Çevreye karşı
ilgisizlik İştah
azalması Dilde şişme, kızarma ve
parlaklık Deride
yaralar Bulantı -
kusma İshal veya
kabızlık Pellegra |
Yüz, boyun ve göğüste
yanma ve kaşınma Kollarda
iğnelenme Bulantı Baş
ağrısı Baş
dönmesi İshal Kalp atışında
değişme Karaciğer
bozukluğu Kanda şeker ve ürik
asit yükselmesi |
15 – 19 mg
NE veya 6.66 mg / 1000
kkal. 1.5 – 3 g gibi yüksek
doz (ilaçlarla) HDL’yi arttırır, total kolesterol ve LDL’yi
düşürür. |
Maya
Karaciğer Tavuk Hindi Balık Yağlı
tohumlar Kuru
baklagiller Tahıllar Patates Mantar Peynir Süt Yumurta Ayçiçeği |
Tüm koşullarda en
dayanıklı
vitamindir. Sıcak, asit, alkali,
ışık ve oksidasyona karşı dayanıklıdır. |
Yaşlılar Alkolikler Yoğun enerji gerektiren
işlerde çalışanlar Şeker
hastaları Hipertiroidi
olanlar Alkolikler |
|
B6
Vitamini |
Güçlü bağışıklık
sistemi Kanda alyuvar
yapımı Protein ve nükleik asit
sentezi Protein, yağ ve
karbonhidrat metabolizmasındaki enzimlerin çalışmasında
gereklidir. |
Büyüme
geriliği Kansızlık Sinir
bozukluğu Cilt
sorunları Deride
yaralar Uykusuzluk Epilepsiye benzer
konvülsiyonlar Bağışıklık sisteminde
bozulma Böbrek taşı oluşum
riski artabilir. |
Uzun dönemde sinirlere
zarar verebilir Yürüme
zorluğu El ve ayaklarda
uyuşma |
1.6 mg
(Kadın) 2.0 mg
(Erkek) |
Karaciğer Etler Tavuk
Balık Kuru
baklagiller Tahıllar Süt
Yeşil
sebzeler Patates Kuru
meyveler Kepekli tahıl
ürünleri Bira
mayası Yerfıstığı |
Dayanıksız bir
vitamindir. |
Atletler Doğum kontrol hapı
kullananlar Şeker
hastaları İzoniazid, hidraliz,
penisilamin kullananlarda da yetersizlik olabilir. |
|
B12
Vitamini |
DNA ve RNA
oluşumu Kan ve sinir sisteminin
yapısı Folik asit
metabolizması Kanser, kalp ve sinir
hastalıklarından korumada görev alır. Folik aside
yardımcıdır. |
Pernisiyöz anemi
Kansızlık Beyin ve sinir sistemi
bozukluğu Psikolojik
sorunlar |
Alerjik
reaksiyonlar Nadiren ise kan
pıhtılaşmasına neden olabilir. |
2.0
mcg |
Yalnızca hayvansal
gıdalarda bulunur: Sakatatlar Tüm
etler Süt
ürünleri Yumurta
sarısı |
Asit, alkali ve ısıya
dayanıksızdır. Emilimi için mide asidi
gerekir. Aşırı C vitamini alımı
emilimi bozabilir. Yetersizliği en uzun
sürede ortaya çıkan bir vitamindir. |
Vejeteryanlar Alkol
kullananlar Mide asidi az
olanlar |
|
Folik
Asit |
Vücudun tüm biyolojik
olaylarında yer alır. DNA ve alyuvar oluşumu,
aminoasit metabolizması, hücre büyüme ve yenilenmesi için
zorunludur. Bağışıklık sistem
hücrelerinin oluşumunda etkindir. |
Büyüme
geriliği Kansızlık Sindirim sisteminde
bozukluklar Zayıf
hissetme Kramplar Depresyon Şizofreni Kalp
hastalığı Bazı
kanserler Sakat
doğum Deri
yaraları |
Deride
kızarma Kabarma Kaşıntı Alerjik bronş
spazmları |
180 – 200
μg |
Yeşil yapraklı
sebzeler Kuru baklagiller
Karaciğer Diğer organ etleri
Yoğurt Süt Kavun Portakal Enginar |
Işık ve oksidasyona
duyarlıdır. Gebelikte ilk 3 ayda
yeterli alımı nöral tüp defektlerini önlüyor. |
Oral kontraseptif
kullananlar Alkolikler Sinir sistemi
ilaçları Çölyak gibi
durumlar emilimi
bozabilir. |
|
Biotin |
Glikoz, yağ asitleri,
DNA yapımında, bazı aminoasitlerin yıkımında rol
alır. |
Ciltte
yaralar İştah
azalması Bulantı Kusma Kansızlık Mental
depresyon Dermatit Kolesterol
yüksekliği Kas
ağrıları Büyüme
geriliği Dil
iltihabı Saç
dökülmesi |
|
30 – 100
mcg |
Tüm besinlere
dağılmıştır. En dengesiz diyetlerde bile yeterlidir. Karaciğer Maya Tahıllar Yumurta
sarısı Karnabahar Peynir Yerfıstığı |
Dayanıklı bir
vitamindir. Asit, alkol ve ısıya
dayanıklıdır. Oksidasyona
hassas Bağırsaklarda da
yapılabilir. |
Uzun süreli antibiyotik
kullananlar Bağırsaklarının bir
bölümü ameliyatla alınmış kişiler |
|
Pantotenik
Asit |
Karbonhidrat, protein
ve yağlardan enerji elde edilmesi için gerekli Koenzim A’nın yapısında yer
alır. Gıdalardan enerji
sağlanmasına yardımcı olur. |
Ayaklarda uyuşma,
karıncalanma, ağrı ve yanma hissi Zihinsel ve sinirsel
sorunlar Kusma Depresyon Halsizlik İmmün sistem
bozulması Yanma
hissi |
|
4 – 7
mg |
Sebzeler başta olmak üzere tüm
gıdalarda bulunur. Etler Tam
tahıllar Kuru
baklagiller Süt
Mantar Yerfıstığı Yumurta |
Tüm gıdalarda
bulunur. Asit ve alkali
çözeltilerde ısıya hassastır. |
|
|
C
Vitamini |
Kollajen dokunun
sağlamlığı Bağ dokusu
sentezi Yaraların
kapanması Aminoasit
metabolizması, demir, folik asit ve kalsiyumun vücutta
kullanımı Bağışıklık sisteminin
güçlü olması Nitrozaminin oluşumunu
engeller. Birçok kanser ve kalp –
damar hastalığını önler. Antialerjik ve
antibakteriyel etkisi vardır. |
Kas
zayıflığı Diş etlerinde şişme ve
kanama, diş dökülmesi Kaslarda ağrı
hissi Yorgunluk Depresyon Nefes
darlığı Kansızlık Enfeksiyon ve strese
duyarlılık İştah
azalması Ateş
Eklemlerde
şişme Skorbüt
hastalığı |
İshal Böbrek
taşları Akyuvarların
parçalanması Demir
zehirlenmesi 1 g alındığında
bağırsakta B12 vitaminini parçalar
? |
60 - 75
mg normal
bireylerde 100
mg sigara
içenlerde |
Bitkisel gıdalarda
bulunur. Kuşburnu Kırmızı ve yeşil
biber Koyu yeşil yapraklı
sebzeler Karnabahar Çilek Turunçgiller Brokoli Kivi Domates Kavun Patates |
En duyarlı
vitamindir. Antioksidanttır. Isı, ışık, bekletme,
oksidasyon, temas (demir, bakır, oksijen) |
|
|
Kalsiyum |
Güçlü kemik ve diş
oluşumu Sinir sisteminin
çalışması Kas
kasılması Kan
pıhtılaşması Kan basıncını ve
bağırsak kanseri riskini azaltır. Sinir
iletimi |
Kemik
kırılması Kas
krampları Bel
ağrısı Osteoporozis
(kemik
kaybı) Kemiklerde yumuşama
Raşitizm Büyüme
geriliği |
Böbrek
taşı |
800 – 1200
mg Gebe –
Emzikli + 500
mg |
Süt ve
ürünleri Kılçıklı yenilebilen
balıklar (sardalya, hamsi) Yağlı tohumlar
Yeşil yapraklı
sebzeler Kuru
baklagiller Pekmez
Kuru
meyveler |
Asitli gıdalar, D
vitamini ve laktoz kalsiyum emilimini arttırır. Tahıllardaki fitik asit
ve çaydaki tanin kalsiyum emilimini azaltır. |